Bureauvisie

Sterk handschrift
Het werk van Marlies Rohmer Architects & Urbanists is realistisch, divers, karakteristiek en heeft een sterk handschrift. De architect wordt gezien als visionair met een dienstverlenende rol die maatschappelijk betrokken is. Met een reflectieve zoekmodus speurt het bureau actief naar veranderingen in de samenleving. Alleen door vooruit te kijken en ontwikkelingen tijdig op te merken ontstaan relevante en passende ontwerpen. Opdrachten worden vaak sociologisch, cultureel-maatschappelijk en filosofisch benaderd. Daarbij is total engineering een leidend principe omdat het de controle over budget, procestijd en kwaliteit vergroot.

Opdrachtgevers en gebruikers
De wens tot integraliteit komt tot uiting in de wijze waarop Marlies Rohmer Architects & Urbanists graag samenwerkt met opdrachtgevers en gebruikers. Voor het bureau is de inbreng van die partijen essentieel voor het afstemmen van ontwerp en proces bij de wensen die er aan de basis van staan. In de praktijk betekent dat een open dialoog, bij voorkeur in een vroeg stadium van een project.

Specifiek en generiek
Marlies Rohmer Architects & Urbanists ontwerpt veelzijdige gebouwen die telkens een specifiek antwoord zijn op een gegeven opgave of vraag. Het hanteert graag generieke structuren die ruimte bieden voor verandering en aanpassing én die het veelvuldig kan laten transformeren tot het per situatie voldoende specifiek is. Het bureau beweegt daarmee voortdurend op het grensvlak van generiek en specifiek.

Onderzoek
In de werkwijze van het bureau staat onderzoek centraal. Hier speelt de bovengemiddelde belangstelling voor de bredere, maatschappelijke context van het eigen werk een rol. Inhoudelijk onderzoek dient om complexe vraagstukken rond een project te doorgronden en het daaropvolgende ontwerp beter te laten slagen. Het bureau laat zich bij het ontwerpen graag leiden door een combinatie van analyse en intuïtie.

Duurzaamheid
Het ontwerpen van duurzame gebouwen zit Marlies Rohmer Architects & Urbanists in het bloed. Het principe dat veel gewenste doelen meer zijn dan een som der delen is leidend. Van echte duurzaamheid is alleen sprake wanneer onderdelen werkelijk integreren binnen een ontwerp. Daarbij prefereert het bureau in eerste instantie een low-tech benadering, omdat niet alleen technische installaties maar ook bouwkundige ingrepen de duurzaamheid kunnen verhogen. De stijl van het bureau wordt gekenmerkt door aandacht voor het zorgvuldig materialiseren en detailleren van ontwerpen.

Ervaring
Marlies Rohmer Architects & Urbanists heeft nationaal en internationaal bewezen in staat te zijn om ruimtelijke, zorgvuldige en gelaagde architectuur te kunnen maken en heeft veel routine, kennis en ervaring met uiteenlopende projecten. Het voelt zich thuis in de praktijk van handelen en kritisch analyseren van processen om vervolgens te innoveren waar mogelijk. Het begrijpen van een cultuur is een voorwaarde voor de gewenste verankering van een project in een bepaalde context.

Organisatie
Marlies Rohmer Architects & Urbanists  is een stabiel en ervaren bureau dat sinds 1986 met een diverse opdrachtenportefeuille werkt, variërend van woningbouw, scholenbouw tot stedenbouwkundige projecten. Het bureau heeft een sterk profiel op het gebied van scholen, zorg en sociaal-maatschappelijke projecten. Het bureau won gedurende haar bestaan al meerdere prijzen. 

Hoe belangrijk is de herkenbaarheid van een ontwerp?
Na bijna dertig jaar ontwerpen ligt een uitgekristalliseerde ontwerpstijl en het gebruik van bepaalde terugkerende elementen natuurlijk voor de hand. Daar is ook zeker sprake van wanneer het oeuvre bekeken en geanalyseerd wordt. Belangrijke en typerende componenten in de ontwerpen van Marlies Rohmer Architects & Urbanists (MR A&U) zijn, bijvoorbeeld, het spelen met architectonische verwachtingen, het ontwerpen van het onverwachte én het toevoegen van schijnbare tegenstellingen. Maar ook de specifieke omgang met details, die een gebouwconcept versterken, kenmerken de ontwerpen van het bureau. Details worden daarbij afwisselend opvallend of juist terughoudend toegepast; maar altijd geven ze een ontwerp een essentiële rijkdom.
Ondanks deze en andere herkenbare eigenschappen, de opgebouwde routine en de ruime ervaring laat het bureau zich niet verleiden tot iets als gemakzucht. Daar is het de tijd niet voor en het ligt vooral ook niet in de aard van het bureau. Het kiest niet snel voor de weg van de minste weerstand. Dat de lat steeds weer hoger gelegd wordt is, bijvoorbeeld, zichtbaar in de wens om eigen ontwerpen voortdurend en kritisch tegen het licht te houden. De herkenbaarheid en stijl van het bureau zitten, naast bereikte resultaten en ontwerpdetails, dus ook in de praktijk van handelen en in het kritisch analyseren van processen en vervolgens innoveren waar mogelijk.

Waarin onderscheidt het bureau zich nog meer?
De rol van de architect is de afgelopen jaren sterk veranderd. Het einde van die ontwikkeling is bovendien nog niet in zicht. Daarmee is de transformatie van het vak van de architect ook nog niet beëindigd. MR A&U probeert de ingrijpende en lopende veranderingen vooral met interesse en een open houding tegemoet te treden. Dit op basis van een sterke overtuiging dat een goede architect altijd vooruit kijkt en zo ontwikkelingen in een steeds complexere samenleving tijdig kan oppakken. Alleen zo kan namelijk tot relevante en passende ontwerpen gekomen worden. Het bouwen van een gebouw is eigenlijk maar het slotakkoord van een veel langer proces waarbij opdrachten ook sociologisch, cultureel-maatschappelijk en filosofisch benaderd worden. Dit inhoudelijk onderzoek is een basis-ingrediënt van de werkwijze van MR A&U en komt voort uit de ambitie om, naast de relatie met het ontwerpen en het aanscherpen van programma’s van eisen, bij te dragen aan de discussie en vernieuwing van het vakgebied.

Zijn er opgaven en typologieën die een specifieke voorkeur genieten?
Natuurlijk heeft het bureau in haar bestaansperiode een naam opgebouwd met het ontwerpen van bijvoorbeeld scholen en (sociale) woningen. Daarmee heeft het inmiddels in ruime mate bewezen dat het in staat is om, ook met onverhoopt minimale budgetten en binnen een relatief korte planningsperiode, ruimtelijke en zorgvuldige uitgewerkte architectuur te maken. Maar die know how en aanpak zijn natuurlijk ook inzetbaar voor andere opgaven en typologieën. Hierbij komt tevens de behoefte van pas om projecten door middel van zogenaamd total engineering aan te pakken. Met het aannemen van volledige opdrachten, inclusief het aansturen en afstemmen van verschillende disciplines en specialisten, neemt immers de controle over het budget, procestijd en kwaliteit van het eindproduct in belangrijke mate toe. Een integrale benadering maakt de controle op belangrijke componenten als kostenbeheersing reëler. Mits gerelateerd aan de integrale kwaliteit van alle disciplines: architectuur, constructie, installaties en bouwfysica. Dat is voor het bureau wenselijk omdat in een vroeg stadium risico’s en kansen kunnen worden ingeschat én het maakt een betere afstemming met opdrachtgevers mogelijk. Maar het is ook in het belang van die zelfde opdrachtgevers die zo meer zekerheid krijgen.

Hoe krijgt de relatie met opdrachtgevers en gebruikers vorm?
Het gebruik van inhoudelijk onderzoek om complexe vraagstukken rond een project te doorgronden en de wens tot integraliteit komt eigenlijk samen in de wijze waarop MR A&U graag samenwerkt met opdrachtgevers en gebruikers. Voor het bureau is de inbreng van opdrachtgevers en gebruikers van groot belang en eigenlijk essentieel voor het afstemmen van ontwerp en proces bij de wensen die er aan de basis van staan. In de praktijk betekent dit dat een open dialoog, bij voorkeur in een vroeg stadium, wordt opgestart die opdrachtgevers, gebruikers, maar soms ook buurtbewoners gelegenheid biedt om hun visie en denkbeelden met het bureau te delen. Een dergelijke open dialoog is verhelderend, leidt tot wederzijds begrip voor standpunten, maar vraagt ook om enig lef. Als ontwerper verklein je namelijk de afstand met deze partijen, soms letterlijk, waardoor je ook sterke argumenten nodig hebt om een ontwerp of proces te verdedigen. Maar de winst uit de open en directe relatie wegen daar in hoge mate tegen op. In de meeste gevallen profiteren ontwerpen van de input en worden uitgangspunten geherformuleerd, details aangescherpt en specifieke wensen op maat geïntegreerd. Voor MR A&U is het evident dat de interactiviteit van een proces en een goede, open relatie met opdrachtgevers en gebruikers te prefereren is boven een hermetisch en vooropgesteld model of ontwerp.

Op welke wijze wordt invulling gegeven aan de roep om duurzaamheid?
Met het noemen van duurzaamheid moet je tegenwoordig wat oppassen. Het is een erg vaak en ook onzorgvuldig gebruikt begrip. Meestal veroorzaakt het koppelen van alleen de toevoeging duurzaamheid aan een ontwerp meer verwarring dan duidelijkheid. MR A&U huldigt in de eerste plaats het credo dat een gebouw waar mensen trots op zijn, waar ze zich thuis voelen en dat ze naar hun hand kunnen zetten een duurzaam gebouw is. Een duurzaam gebouw boeit en geeft energie.
Daarnaast heb je technische middelen om een ontwerp ‘ecologisch’ duurzaam of ‘groen’ te maken. Als leidraad hanteert het bureau dat gewenste doelen op dit gebied meer zijn dan een simpele som der delen of het louter stapelen van oplossingen. Van echte duurzaamheid is vrijwel alleen sprake wanneer de verschillende delen tot een synergie komen in het ontwerp en gebouw.
Daarbij hanteert het bureau bij voorkeur en in eerste instantie een low-tech benadering. Dit houdt in dat niet alleen technische installaties maar ook bouwkundige ingrepen de duurzaamheid kunnen verhogen. Deze twee elementen functioneren in de praktijk eigenlijk als communicerende vaten: het verzwaren of verlichten van het ene leidt automatisch tot een reactie bij het andere. Maar installaties zijn in deze optiek ook nuttig om de bouwkundig verkregen duurzaamheid verder te optimaliseren. Om een juiste afweging te kunnen maken heeft het bureau bovendien een handvat met een matrix van verschillende bouwkundige en installatietechnische maatregelen opgesteld.

Door welke elementen kan architectuur reageren op een locatie?
Het bureau probeert bij al haar projecten altijd een specifiek antwoord bij een specifieke vraag te bedenken. Alleen al daardoor reageert een ontwerp dus vrijwel zonder uitzondering op een locatie; een eigenschap die overigens niet impliceert dat het zich voetstoots aanpast aan de omgeving. Daar zijn locaties te complex, grillig en zelfs veranderlijk (qua belanghebbenden) voor. Hieruit resulteert ook een zo optimaal mogelijke, zij herkenbare, verankering in de stedenbouwkundige en maatschappelijke context. Daarin schuilt overigens ook weer de onderliggende, algemene wens tot duurzaam ontwerpen.
MR A&U hanteert graag generieke structuren die ruimte bieden voor verandering en aanpassing en die het veelvuldig kan laten transformeren tot het per situatie voldoende specifiek is. Het bureau beweegt daarmee dus voortdurend op het grensvlak van generiek en specifiek. Het laat zich bij die zoektocht graag leiden door analyse en intuïtie. Hier speelt de bovengemiddelde belangstelling voor de bredere, maatschappelijke context een rol. Een belangstelling die ook de raadpleging en het betrekken van (buurt-) bewoners impliceert.
Die al eerdere getoonde investeringen op dit gebied verplichten overigens ook tot het vervolgen van deze aanpak. Bij het loslaten of marginaliseren van de ruimtelijke en maatschappelijke koppeling van een proces of ontwerp verlies je al snel geloofwaardigheid als regisserend ontwerper. Zeker omdat een locatie veelal ingevuld en gekleurd wordt door personen en niet louter door objecten. Daar spelen niet zelden onbuigzame standpunten, koppige personen of belanghebbende instanties een meer dan gemiddelde rol. Bovendien zijn dergelijk intenties op papier wat makkelijker te belijden dan in de praktijk. Ook hier komt de ruime ervaring van het bureau met soms ‘lastige’ opgaven vaak goed van pas.

Zijn vakmanschap en ambachtelijkheid geen achterhaalde begrippen?
Voor MR A&U is het maakproces in zijn algemeenheid en in meerdere gedaantes van belang. Het is zichtbaar in de wens om met opdrachtgevers en gebruikers aan een integraal project te willen werken, maar ook in het streven om een ontwerp zo goed mogelijk te laten reageren op een bestaande context. Niet in het minst keert de aandacht voor het maakproces terug bij het zorgvuldig materialiseren en detailleren van ontwerpen. Het is een aandachtspunt dat gekoesterd en ontwikkeld wordt binnen het bureau, zonder dat het dogmatische trekjes krijgt. Zorgvuldigheid die er ook toe leidt dat een gebouw doorgaans mooi veroudert én die herkend en gewaardeerd wordt door bewoners of gebruikers. Vakmanschap en ambachtelijkheid zijn misschien oude begrippen waarnaar door sommigen op bijna melancholische wijze wordt terugverlangd. MR A&U vertaalt ze liever in door onderzoek en analyse onderbouwde kennis en zorgvuldigheid. Met die ingrediënten kan betekenisvolle, heldere en krachtige architectuur worden verkregen die echter nooit zwelgt in haar autonomie of onthecht raakt van de plek, context of het proces dat aan de feitelijke bouw vooraf ging.

Workshop op kantoor MR A&U 

Workshop met kinderen van Brede School Houthaven 

What Happened To.. 

Bouwen voor de NEXT GENERATION 

MR A&U op excursie in Ljubljana 

MR A&U op excursie in Barcelona 

 
 

Copyright Marlies Rohmer Architects & Urbanists